Jakość płyt BD/UHD – techniczne aspekty

Jakość płyt BD/UHD – techniczne aspekty

Jakość płyt BD/UHD – techniczne aspekty 760 760 Cinematic

Techniczne aspekty i różnice w jakości obrazu z płyt BD/UHD 4k.

Dysponując już zestawem kinowym, zbudowanym w oparciu o dobrej jakości system nagłośnienia i system projekcyjny często chcemy poznać możliwości naszego kina. Jak wiemy, nie każdy film czy koncert jest nagrany w sposób umożliwiający rozwinięcie skrzydeł naszego kina. Wynika to zarówno z wizji artystycznej, metody jaką reżyser przyjął do kręcenia swojego dzieła no i sposobu wydania danego filmu na nośniku cyfrowym.

Sam fakt, ze film jest wydany na dysku Blu-ray 4K nie jest w żaden sposób gwarancją, ani informacją że naszym oczom ukaże się piękny i krystalicznie czysty obraz pełen detali z głęboką czernią. Analogicznie sytuacja ma się do ścieżki dźwiękowej. Ta może być pozbawiona dynamiki i ”spłaszczona”. Doszło nawet do tego, że na etapie premiery kinowej miłośnicy domowego zacisza zastanawiają się i dywagują, czy wydanie domowe 4K będzie „efektowne”, czy też „popsute”.

Jak sprawdzić zawartość płyty?

Najprościej możemy sprawdzić zawartość naszego dysku używając do tego celu komputera wyposażonego w program BDinfo oraz oczywiście napęd odczytujący zawartość płyt.
Otwierając program, wczytujemy płytę (lub katalog jeśli mamy zawartość na dysku twardym) a ten skanuje dysk i ukazuje jego zawartość. W ten sposób dowiemy się m.in. jaka jest wielość dysku (w jakim stopniu wykorzystana pojemność nośnika), która playlista jest największa (na płycie mamy playlisty które zawierają różne treści, od filmu, poprzez reklamy, dodatki itp.), długość filmu, wielkość samego filmu (porównamy w jakim % sam film wypełnia nasz cały dysk), informacje o kodeku video, bitrate materiału video i audio, rozdzielczość, klatkaż, itd.

bdinfo

Wydanie BD lepsze niż UHD?

Co ciekawe czasem problem jest bardziej złożony i wydania Blu-ray mogą posiadać lepszą jakość niż wydania Blu-ray 4K. Doskonałym przykładem jest długo oczekiwana premiera filmu na dysku 4K „War of the Worlds” (2005) Jak się okazało, wydanie Blu-ray tego samego filmu dysponowało znacznie lepszą ścieżką dźwiękową niż wydanie Blu-ray 4K. Główne zarzuty dotyczą basu, który w wydaniu Blu-ray uchodził za referencyjny. Film ten uchodzi za jeden z najbardziej efektownych pod względem demonstracji możliwości subwooferów. W kilku scenach bas schodzi do bardzo niskiego poziomu, na którym zwykle reżyserzy dźwięku nie umieszczają efektów specjalnych. Co się okazało, w wydaniu 4K dźwięk poniżej 30Hz został odfiltrowany w wyniku czego, nie usłyszymy w tym zakresie informacji które byśmy usłyszeli na dobrej jakości systemie słuchając wydania Blu-ray. Widać to doskonale na skanie ścieżki dźwiękowej z obu wydań filmu. Nie komplikując już dalej – wydanie DVD tego filmu również miało inną ścieżkę dźwiękową…

brak basu 4k

Rozwiązania dla słabych wydań

Oczywiście to informacja już dla najbardziej zagorzałych miłośników domowego kina. Większość użytkowników nie tylko nie zwróci uwagi na to zjawisko, ale również machnie na to ręką wybierając opcję oglądnięcia filmu na Netflix czy innym kanale VOD. Co mają jednak zrobić zagorzali fani wysokiej jakości? W przypadku opisanym powyżej mamy możliwości 2:

  1. będąc szczęśliwym posiadaczem wydania BD możemy wyciągnąć ścieżkę audio (demux) z filmu i wgrać ją do kopii naszego filmu 4K (mux).
  2. jeśli nie mamy takiego szczęścia, a mamy wiedzę i możliwości możemy posłużyć się projektami typu BEQ. W skrócie chodzi o Bass EQ, filmy które zostały odfiltrowane na etapie produkcyjnym z niskich częstotliwości. Znajdując filtry parametryczne które należy wgrać do naszego procesora DSP odpowiadającego za subwoofer – możemy podbić „ukryty bas”.

BEQ – czyli gdzie zniknął bas?

Podczas rejestracji filmów w studiach post-produkcji dźwięk jest strojony według tego co słyszą technicy w studio. Część ograniczeń jest po stronie sprzętu odsłuchowego – zestawów głośnikowych, które to doprowadzają do ograniczeń na etapie edycji filmu. Typowymi zabiegami są filtry górnoprzepustowe, które przepuszczają sygnały powyżej określonej częstotliwości granicznej, a tłumią składowe leżące poniżej tej częstotliwości. W ten sposób usuwają część informacji zawartych w niskich rejestrach, czyli niskim basie. W średniej jakości systemach kinowych taka ścieżka filmowa zabrzmi lepiej, ponieważ usuwając materiał który i tak stanowiłby problem dla odtworzenia przez system, zwiększamy zapas mocy dla średnie i wyższe zakresy niskich częstotliwości. Jednak na dobrej jakości pełnozakresowym systemie z dobrymi subwooferami tracimy efektowność, potencjał i naturalność.

I tutaj dochodzimy do sedna. Jeśli na końcowym etapie miksu ścieżki dźwiękowej nakładane są filtry, to jest spora szansa na odfiltrowanie i ponowne odzyskanie utraconych (właściwie zamaskowanych) informacji. Taki jest cel idei projektu Bass EQ. Im lepszy jest system nagłośnienia kinowego – tym większą różnicę usłyszysz. W przypadku wysokich poziomów głośności, dźwięk kinowy wzniesie się na nowe poziomy. W przypadku nieco słabszej jakości systemów z dobrymi subwooferami modyfikacja będzie również wyraźnie zauważalna. Jedyna ważna odnotowania kwestia to dobrej jakości subwoofery.

odzyskanie basu

 

Ponieważ artykuł ma charakter informacyjny nie zagłębiamy się w temat Bass EQ, być może kiedyś powrócimy do tematu i skupimy się na nim nieco szerzej.

filtry bas

Zmyłki – czyli różne wydania BD a UHD

Inną kategorią są dość mylące, aczkolwiek prawdziwe informacje pojawiające się przy niektórych wydaniach płyt.

Różnice dotyczą najczęściej w formatach które obsługiwane są przez standard BD a UHD 4K. Część rozdzielczości i formatu obrazu, która jest oferowana w ramach płyt BD nie jest możliwa do wydania na nośniku UHD 4K – najprostszy przykład to filmy 3D. Organizacja odpowiadająca za standardy nie dopuściła do możliwości wydawania na płytach UHD 4K filmów 3D. Zatem te znajdziemy wyłącznie na dyskach Blu-ray.

Weźmy jako przykład wydanie z 2020 roku  koncertu – INXS – Live Baby Live 1991. Podajemy jako przykład, ponieważ stosunkowo rzadko koncerty widujemy na nośnikach UHD 4K. Kiedy przeskanujemy płytę BD zobaczymy:

Disc Title: INXS – Live Baby Live BD
Disc Size: 35,779,100,184 bytes
Protection: AACS
Name: 00000.MPLS
Size: 35,178,319,872 bytes
Length: 1:38:16.824 (h:m:s.ms)
Total Bitrate: 47.73 Mbps

Video: MPEG-4 AVC Video 31995 kbps 1080i / 29.970 fps / 16:9 / High Profile 4.1

Audio:  LPCM Audio English 2304 kbps 2.0 / 48 kHz / 2304 kbps / 24-bit
Audio: DTS-HD Master Audio English 5022 kbps 5.1 / 48 kHz / 5022 kbps / 24-bit (DTS Core: 5.1 / 48 kHz / 1509 kbps / 24-bit)
Audio: Dolby TrueHD/Atmos Audio English 4958 kbps 7.1+11 objects / 48 kHz / 4318 kbps / 16-bit (AC3 Core: 5.1-EX / 48 kHz / 640 kbps)

Zatem koncert najwyraźniej został wydany w klatkażu 29.97 klatek.. Natomiast skanując nośnik UHD zobaczymy:

Disc Title: INXS Live Baby Live UHD
Disc Size: 61,193,119,852 bytes
Protection: AACS2

Playlist: 00000.MPLS
Size: 60,029,569,920 bytes
Length: 1:38:18.292
Total Bitrate: 81.42 Mbps

Video: MPEG-H HEVC Video / 64242 kbps / 2160p / 59.940 fps / 16:9 / Main 10 @ Level 5.1 @ High / 10 bits / HDR10 / BT.2020

Audio: English / LPCM Audio / 2.0 / 48 kHz /  2304 kbps / 24-bit
Audio: English / DTS-HD Master Audio / 5.1 / 48 kHz /  5020 kbps / 24-bit (DTS Core: 5.1 / 48 kHz /  1509 kbps / 24-bit)
Audio: English / Dolby TrueHD/Atmos Audio / 7.1 / 48 kHz /  4316 kbps / 16-bit (AC3 Embedded: 5.1-EX / 48 kHz /   640 kbps / DN -31dB)

Widzimy na szybko, że w przypadku wydania UHD 4K mamy inny kodek video (zrozumiałe), wyższy bitrate video, efekt HDR, paletę BT.2020. Jedyne co się rzuca w oczy to różnica w ilości klatek. Zamiast 29,97 mamy 59,94 fps.

Moglibyśmy przyjąć założenie, że film jest wydany w 60 klatkach w ten sam sposób jak słynne Billy Lynn’s Long Halftime Walk (2016) oraz Gemini Man (2019). Natomiast jeśli się zastanowimy to dojdziemy do wniosku, że przecież w 1991 roku nie było jeszcze techologii HDR ani możliwości kręcenia tą technologią. Co więcej, film kręcono na taśmie 35mm ale pierwotnie zeskanowano w formacie 1:33 (według IMDB). Dywagacje mogą dotyczyć oryginalnego klatkażu, jednak najprawdopodobniej koncert został nakręcony w 25 klatkach oryginalnie (Londyn). Później został skonwertowany do 30 (29.97) klatek na potrzeby rynków światowych. Pamiętajmy, że koncerty często są wydawane bez regionów i dopuszczane na wszystkie rynki. A ponieważ 30 klatek nie jest wpisane w specyfikację standardu UHD Blu-ray 4k to jedną z prostszych metod było powielenie klatek aby móc wydać w formacie dopuszczonym przez standard UHD – 60fps. Reasumując, pomimo że na okładce płyty czy też patrząc na skan widzimy materiał HFR 60 klatek, to musimy zdać sobie sprawę, że był to jedynie zabieg techniczny który ułatwił wydanie koncertu na nośniku BD i UHD jednocześnie.

Różne wydania tego samego filmu

Różne ścieżki audio

Możemy też być przygotowani na niespodzianki polegające na różnicy w jakości płyt wydanych w różnych krajach. Różnice dotyczą zarówno jakości obrazu, efektem HDR, ale również ścieżek dźwiękowych. Co ciekawe wydanie Polskie płyty UHD 4K Blu-ray “Blade Runner 2049” posiada ścieżkę dźwiękową Auro-3D, której z kolei nie znajdziemy w wydaniu amerykańskim. Europejskie wydanie tego samego filmu, zawierające zresztą Polską ścieżkę dźwiękową zakodowane jest już w systemie Dolby Atmos.

Identycznie ma się sytuacja w przypadku niemieckich wydań filmów Blu-ray “Spider-Man Homecoming (2017)”, “Passengers (2016)” oraz “Pixels (2015)”, gdzie obie posiadają angielską ścieżkę językową w Auro-3D, podczas gdy te same wydania USA są jej pozbawione.

Różne formaty HDR

Skoro skupiliśmy się na wydaniu 4K “Blade Runner 2049” to co ciekawe różne wydania mają różne maksymalne jasności HDR, co skutkuje różnej jasności obrazem na różnych wyświetlaczach. Wydanie Sony Europejskie (Sony ma dystrybucję tytułu w Europie) posiada MaxCLL wynoszące 457 nits zaś MaxFALL wynoszące 179 nits, przy masteringu na poziomie 4.000 nitów.
Wydanie US (prawa ma Warner) posiada MaxCLL wynoszące 500 nits, zaś MaxFALL 200 nitów, przy  masterze wynoszącym 10.000 nitów (według MediaInfo oraz HD Fury Vertex)
Oczywiście porównujemy wydania UHD, ponieważ przy wydaniach BD oba wydania wyglądają identycznie.

CINEMATIC