Czym jest THX? – czyli o certyfikacji THX

Czym jest THX? – czyli o certyfikacji THX

Czym jest THX? – czyli o certyfikacji THX 1920 1249 Cinematic

THX – co to znaczy? Co znaczy logo THX na urządzeniach? Co oznacza, jeśli projekt kina spełnia kryteria THX?

Standard THX

Termin jest z nami od ponad ćwierć wieku, od 1990 trafił do urządzeń konsumenckich, a jednak większość ludzi wciąż nie rozumie, czym tak naprawdę jest THX oraz certyfikat THX.  Może to wina samego THX, może prasy branżowej, a może samych salonów A/V, których pracownicy nie przedstawiają klientom tego zagadnienia. Prawdopodobnie nikt nie jest tutaj bez winy, dlatego przynajmniej my postaramy się przybliżyć Wam, naszym czytelnikom, wyjaśnienie całego pojęcia i związanych z nim niuansów.

Rozprawimy się tutaj z mitami, potwierdzimy to co istotne i omówimy rzeczy nieoczywiste. Postaramy się wyjaśnić co znaczy THX, co oznacza logo THX znajdujące się na urządzeniach. Możecie być nieco zaskoczeni, dlatego zapnijcie pasy i zaczynamy…

Początki THX

Istnieje miejska legenda mówiąca o tym, że George Lucas wszedł do kina w małym mieście i obejrzał w nim Gwiezdne Wojny własnego autorstwa. System nagłośnienia był tak słaby i źle zsynchronizowany, że nikt nie był w stanie zrozumieć dialogów, a obraz nawet nie zbliżał się do pierwotnego założenia. Lucas miał wtedy zdecydować, że założy THX – firmę, która stworzy standardy i program certyfikacji dla kin, dzięki czemu twórcy filmów będą mogli prezentować swoje dzieła dokładnie tak, jak sobie to wyobrażali.

A naprawdę? To bardzo fajna bajka, którą dobrze opowiada się przy kawie i dobrze przekazuje założenia. THX wyrosło w trakcie rozwijania Skywalker Sound, studia postprodukcji, które założył George Lucas dzięki zyskowności pierwszej części Gwiezdnych Wojen. Skywalker miało być (i wciąż jest) referencją, do której będą dążyły inne studia dźwięku, wyznaczać nowe standardy kinowe. Tomlinson Holman i inżynierowie Lucasfilm w pocie czoła pracowali nad udoskonalaniem procesu, w którym zastosowali się do wszystkich wytycznych SMPTE, ITU i innych organizacji. W ten sposób, w 1982 roku, powstały pierwsze standardy nagłośnienia THX. Wyniki były tak dobre, że fama szybko rozeszła się po innych studiach w Kaliforni, które zaczęły prosić Skywalker o możliwość unowocześnienia własnego sprzętu. W ten sposób powstał koncept „THX-Certified”, czyli certyfikacji THX.

Wnętrze studia Skywalker Sound

Kiedy pracownicy Skywalker zaczęli usprawniać inne studia według własnego standardu, narodził się pomysł, że te same wytyczne można zastosować w kinach, tworząc całkowitą spójność procesu powstawania i odtwarzania filmu. Wszystko, począwszy od jasności światła padającego na ekran, przez poziom szumu tła, aż po dokładne wytyczne wystroju i sprzętu znajdującego się w sali kinowej, miało spełniać wytyczne THX TAP – programu dopasowania kin THX (THX Theather Alignment Program). W 1983 roku kino AVCO w Los Angeles jako pierwsze otrzymało wspomnianą certyfikację THX. Wyposażono je w odpowiednie głośniki kinowe spełniające standardy nagłośnienia.

Rozwój THX

Przez następne lata Tom Holman nie zasypywał gruszek w popiele. Gdy testował źródłowe kasety (tzw. master tapes) w warunkach domowych, nawet na najlepszym dostępnym sprzęcie, delikatnie mówiąc nie był zadowolony. Podobnie jak zespół projektantów i techników dźwięku, którzy przeprowadzali testy razem z nim. Okazało się, że rozbieżność między sprzętem studyjnym a domowym była zbyt duża, aby można było ją zaakceptować. W konsekwencji Tom wprowadził pierwszy zestaw specyfikacji dla urządzeń konsumenckich, czego efektem było wprowadzenie pierwszego domowego kontrolera THX w 1991 roku – modelu Technics SH-THX10. Następnie powstały kolejne urządzenia spełniające standardy kinowe.

THX Digitally Mastered

W momencie przełomu między kasetą VHS a laserem, również cały koncept kina domowego zaczął ulegać zmianie. THX obrało za cel proces konwersji materiału analogowego na cyfrowy, czego efektem było uruchomienie programu „THX Digitally Mastered” w 1993 roku. Zapewniał on, że wszystkie czynności wykonane w trakcie zmiany medium (błona filmowa na błonę filmową, błona na taśmę, taśma na komputer itp.) będą spójne i zgodne z wytycznymi.

Studio Skywalker Sound THX

Płyta DVD posiadająca certyfikat THX Digitally Mastered nie różni się technologicznie niczym od jakiejkolwiek innej płyty, nie musieliśmy też posiadać specjalnych urządzeń odtwarzających z dodatkowymi technologiami. THX DM oznacza po prostu, że oglądany film został w całości przygotowany i skonwertowany do postaci cyfrowej z zachowaniem wszystkich technicznych norm. Niemal w każdym przypadku reżyser, dyrektor artystyczny i projektant dźwięku są obecni w trakcie takiej konwersji i podejmują decyzje, które potem trafiają na ekrany widzów na całym świecie. Rolą THX jest zapewnienie, że wybory twórców są wykonywane w prawidłowych okolicznościach, w prawidłowy sposób i zostaną przekazane w niezmienionej formie do odbiorcy końcowego.

Certyfikat THX w domu

THX Home Cinema ma tylko jeden fundament – poprawna rekonstrukcja materiału audio/video. Koniec i kropka. THX może to osiągnąć podając bardzo wymagające, bardzo precyzyjne specyfikacje dotyczące sprzętu, podobnie jak zawarcie konkretnych technologii i procesów, które stanowią integralną część systemu. Intencją jest tutaj zaoferowanie konsumentowi systemu o pewnej minimalnej specyfikacji, która wiernie odwzoruje warunki panujące w studio. Następnie klient może ustawiać wszystko według własnego uznania, bo zawsze ma możliwość powrotu do ustawień THX – jeśli gdzieś przesadzi, będzie mógł bez problemu znowu odwzorować warunki niemal studyjne.

Cele THX

Najpewniej znacie typowe kazanie dotyczące celów THX:

  • Zrozumiałe dialogi
  • Dokładna lokalizacja ścieżek
  • Właściwe otoczenie
  • Precyzyjne odwzorowanie pasma przenoszenia
  • Duża dynamika
  • Równomierne= pokrycie pomieszczenia dźwiękiem („każde siedzenie to dobre siedzenie”)

Co to znaczy THX?

Hurra! Wszystko fajnie, ale dokładnie tym samym powinien kierować się KAŻDY produkt, który przyznaje sobie łatkę „Hi-Fi”, każdy zestaw kinowy! Pomiary i dokładne wartości są wszystkim co najważniejsze w THX, jednak prawdziwą korzyścią jest sposób, w jaki powstały. Holman wiedział, że ścieżki źródłowe brzmiały inaczej w przestrzeni domowej, mimo że słuchał ich na najlepszym dostępnym ówcześnie sprzęcie. Łatwo byłoby powiedzieć: „zróbmy po prostu w domu to samo, co robimy w Skylwaker Sound”, jednak był to całkowicie nierealny scenariusz, nawet dla bardzo zamożnych osób. Ponadto, nie chodzi przecież o to, żeby na wierne odtwarzanie filmów stać było tylko milionerów, prawda?

Prywatna sala kinowa Erskine Group posiadająca certyfikat THX

Prywatna sala kinowa Erskine Group posiadająca certyfikat THX

Tak więc poza nakreśleniem technologii i specyfikacji przeznaczonych dla profesjonalnych placówek, stosowanych już w studio Skylwaker, THX Home Cinema zrobiło coś więcej: twórcy odnieśli się do rzeczywistych produktów z półki konsumenckiej. Inżynierowie mieli świadomość, że konsumenci nie będą montować adaptacji akustycznej na całe ściany w swoich domach, podobnie jak zestawu kinowego 12 głośników dźwięku przestrzennego. Wiedzieli także , że większość kin domowych to tak zwane „żyjące pomieszczenia”. Nawet dedykowane prywatne sale kinowe miały wtedy więcej wspólnego z klasycznym salonem niż ze sławnym “studiem C” w Skylwaker. I jak przekonamy się w dalszej części tekstu, cały THX bazuje na tej wiedzy.

Kilka słów na temat poziomu referencyjnego

Zanim zaczniemy zagłębiać się w szczegóły, warto odświeżyć sobie wiedzę i przypomnieć – czym jest “referencyjny poziom” dźwięku w kinie.  W prostych słowach, poziom referencyjny to standard – znany, przewidywalny i odtwarzalny poziom głośności dźwięku. Gdy powstają ścieżki dźwiękowe, cały proces ich tworzenia odbywa się w oparciu o ten właśnie poziom. Artyści nie operują nigdy pokrętłem głośności, oni po prostu sprawiają, że ścieżka będzie głośniejsza lub mniej donośna. I dokładnie w oparciu o ten sam poziom powstaje i jest kalibrowane nagłośnienie kinowe, tak więc gdy zasiadamy przed wielkim ekranem, słyszymy dokładnie to samo, co słyszeli dźwiękowcy tworzący nagranie. Głośne, ciche, wszystkie odcienie pomiędzy – usłyszymy je mimo to, że nikt w trakcie całego seansu ani razu nie dotknie pokrętła głośności.

Wpływ głośności na odbiór dźwięku

Aby otrzymać certyfikat THX, komponenty muszą być w stanie odtworzyć poziom referencyjny bez zniekształceń, brzęczenia, grzechotania i jakichkolwiek innych niepożądanych objawów.

Co to znaczy THX dla głośników kinowych?

Istnieją firmy takie jak Procella Audio, które wyspecjalizowały się i tworzą głośniki kinowe oraz zestawy kinowe, które posiadają certyfikat THX. Powstały one z myślą o osiągnięciu norm i standardów kinowych w warunkach domowych, dlatego stosowane są przez firmy instalacyjne na całym świecie. Firma ta posiada w swojej ofercie zarówno proste i podstawowe zestawy kinowe do stosowania w małych salkach kinowych, jak i duże potężne zestawy nagłośnienia do wielkich salek. W tym również 18 calowy (w ofercie się również modele 21″) subwoofer THX, posiadający certyfikat pm3 do zastosowania w studiach nagrań, wytwórniach filmowych oraz post-produkcji muzycznej i filmowej.

Poziom referencyjny

Poziom referencyjny, czy to obiektywnie czy subiektywnie, to naprawdę głośno. W przypadku wszystkich studiów nagraniowych wynosi on 105dB, co oznacza, że każdy kanał dźwiękowy w systemie jest skalibrowany tak, aby najgłośniejszy możliwy do osiągnięcia dźwięk wytwarzał ciśnienie akustyczne 105dB (115dB dla kanałów LFE). Skoro już wiemy, że taki poziom to NAPRAWDĘ głośno, to czy grozi nam zbyt duże natężenie dźwięku? Otóż nie, oznacza to, że artysta w studio ma aż 105 decybeli dynamiki do dyspozycji, a zdecydowana większość dźwięków w ogóle nie zbliża się do tego poziomu. Dialogi są nagrane tak, żebyśmy mogli je bez problemu zrozumieć, natomiast najwyższe poziomy zarezerwowane są dla eksplozji czy wybuchów, dlatego nie będziemy musieli co chwilę sięgać po pilota w celu regulacji głośności. Każdy element na ścieżce dźwiękowej brzmi dokładnie tak, jak powinien.

Dlaczego poziom referencyjny jest taki ważny?

Gdy znamy już podstawowe pojęcia, musimy wiedzieć, że w trakcie odtwarzania filmu w kinie domowym praktycznie nigdy nie osiąga poziomu referencyjnego. Nie dość, że to ekstremalnie głośno, to jeszcze przeważnie niewielkie przestrzenie kin domowych potęgują efekt. Mimo to, poziom referencyjny jest bardzo ważny z kilku innych powodów. Jako że bazujemy tutaj na wartości bezwzględnej, warto mieć system, który możemy ustawić do tej jednej referencyjnej wartości. Daje to pewne pojęcie o „bezpiecznym maksimum”, które może, ale nie musi być zawsze wykorzystane. Najważniejsze jest jednak to, że głośność w naszym pomieszczeniu jest relatywna do poziomu referencyjnego – jeżeli za bardzo obniżymy poziom głośności, po prostu stracimy najcichsze dźwięki ze ścieżki, przestrzenność zaniknie, percepcyjna dystrybucja spektrum zmieni się, a czytelność dialogów bardzo ucierpi.

Czy projekt kina powinien zawierać wytyczne THX?

Projektowanie sali kinowej w domu, czy też prywatnego kina – powinno uwzględniać wszystkie wskazówki i wytyczne THX. Projektując kino, czy też rozpoczynając pracę nad nowym projektem staramy się zawsze zaadoptować wytyczne kinowe, ponieważ one były uwzględniane przez twórców filmów które oglądamy na ekranie. Reżyserzy, dźwiękowcy i cała rzesza techników pracujących nad filmem zawsze ma z tyłu głowy świadomość, że widzowie będą oglądali ich dzieło na wielkim ekranie kinowym. Muszą więc wiedzieć w jaki sposób zobaczą i usłyszą ich dzieło widzowie, aby mogli poczuć i przeżyć dokładnie te same wrażenia i efekty, które chcieli przekazać twórcy. Naszym zadaniem, kiedy otwieramy „projekt kina” jest zapewnienie możliwie jak najwierniejszej reprodukcji tego co mieli w zamierzeniu twórcy dzieła filmowego.

Mamy nadzieję, że przybliżyliśmy nieco samą terminologię i uzmysłowiliśmy co to znaczy THX i co oznacza dla systemu kinowego certyfikacja takim symbolem.

CINEMATIC